Qəribə Amma Gerçək ?>

Qəribə Amma Gerçək

Qəribə Amma Gerçək

Qrip nədir ? Qrip, İnfluenza dediyimiz virusun, tənəffüs yoluyla insan bədəninə girərək xüsusilə payız sonu, qış və yaz başında epidemiyalar edən bir infeksiyon xəstəliyidir.
Soyuqdəymədən fərqi nədir ? Soyuqdəymə, digər adıyla soyuq qəbulunlu, soyuqdəymə viruslarının etdiyi, davamlı burun axıntısı, asqırma, öskürmə, gözlərdə, boğazda yanma hissiylə seyr edən, ümumiyyətlə qızdırmasız bir üst tənəffüs yolu infeksiyonudur. Xəstəlik 3-7 gündə özbaşına düzəlməkdə, ümumiyyətlə xəstəlik ayaqda keçirilməkdədir. Halbuki qrip, xəstəni yatağa salacaq şiddətdə şikayətlərlə seyr edər. Bu şikayətlər, 40 dərəcəyə çatan yüksək qızdırma, ümumi bədən incikliyi, şiddətli bel, oynaq və əzələ ağrıları, baş ağrısı və həddindən artıq halsızlıqdır. Xəstəliyin bu xüsusiyyətləri səbəbiylə xalq arasında qrip, çınqıl xəstəliyi olaraq da təyin olunar. 
Qrip necə yayılır ? Qrip də soyuqdəymə kimi, xəstə kəslərin olan mühitlərdə, asqırma və öskürmə yoluyla, və virus bulaşmış əllərlə təmas sonrasında asanlıqla bulaşar.
Qrip müalicə edilə bilərmi ? Yataq istirahəti və ortaya çıxan şikayətləri azaltmağa istiqamətli dəstəkləyici müalicələr yanında həkim gərək görsə komplikasyonlara istiqamətli müalicələr verilər.
Antibiotiklər qripdə faydalıdırmı ? Qrip və bənzəri xəstəliklərdə antibiotiklərin heç bir faydası yoxdur. Tərsinə çox ciddi qorxuları ola bilər. Heç bir antibiotik həkimə məsləhətləşmədən alınmamalıdır.
Qrip, başqa xəstəliklərə səbəb ola bilərmi ? Sağlam insanlarda qrip, 1 həftə içərisində özbaşına yaxşılaşar. Ancaq bəzi kəslərdə, məsələn bədən müqaviməti zəif vəziyyətdə olan xroniki xəstəliyi olanlar, ürək-ağciyər xəstəliyi olanlar, yaşlılar, şəkər xəstələri, vs. olanlarda pnömoni (sətəlcəm), menengoensefalit (beyin iltihabı), miyokardit (ürək əzələs(n)i iltihabı) kimi ciddi və ağır seyr edib ölümlə nəticələnə biləcək xəstəliklər görülə bilər. Bunların xaricində
Qrip və sonrasında meydana gələ biləcək xəstəliklərdən qorunmaq mümkün müdir ? Bəli. Bu məqsədlə inkişaf etdirilmiş və istifadə edilən qrip peyvəndləri mövcuddur. Qrip peyvəndi, xüsusilə xəstəliyə tutulma və sonrasında meydana gələ biləcək xəstəliklər cəhətdən risk daşıyan Yüksək Risk Qrupu dediyimiz kəslərə faydalıdır
. Qrip peyvəndinin xüsusiyyətləri nədir ? Elm adamları xəstəliyi önləmək üçün istifadə edilən altı ayrı növ qrip peyvəndini birə salmaq mövzusunda yeni bir inkişaf qət etdilər. Belçikalı elm adamlarına görə, ‘hemagglutinine’ və ‘neuraminidase’ zülallarının bileşiminden ibarət yaranan M2 zülalın peyvənd solüsyonlarında istifadə edilməsi sayəsində, insanlar tək bir peyvənd ilə qripə qarşı tədbir ala biləcəklər. Bu günə qədər xəstəliyi önləmək məqsədiylə bazardakı altı növ peyvənddən birini istifadə edə bilmək üçün bəzi testlərdən keçmək və uyğun peyvənd növü təyin etmək lazım idi. Peyvənd, bir əvvəlki ildə ən sıx qarşılaşılan virus tipinə qarşı, Dünya Sağlamlıq Təşkilatının təklifləri istiqamətində hazırlanmaqdadır. Hər il oktyabr-Noyabr aylarında tək doza şəklində edilməlidir. Peyvənd ilə qoruyuculuq sağlam kəslərdə %80’lere çatmaqdadır; yaş irəlilədikcə qoruyuculuq %50-60’lara enməklə birlikdə xəstəliyin yüngül keçirilməsi təmin edilməkdədir.
Kimlər peyvənd olmalıdır ? Bəzi vəziyyətlərdə “öldürücü” belə ola bilən qripdən qorunmanın tək yolu peyvənd. Artığın faydalı olması üçün epidemiya başlamadan əvvəl edilməsi lazımdır. 65 yaş üstündəkilərə, ilk 3 ayından sonra hamilələrə və uşaqlara qrip peyvəndi təklif edilir. Bir-birinə yaxın çalışan iş yoldaşları, yaşlılar, astma, şəkər və xroniki tənəffüs xəstələri, müəllimlər, şagirdlər, əsgərlər, həcc və ümrəyə gedənlər qrip üçün yüksək risk qrupunda var. Şiddətli əzələ və oynaq ağrıları, halsızlıq, yüksək qızdırma, titrəmə, quru öskürək və baş ağrısıyla ortaya çıxan qripdən qorunmaq üçün, epidemiya başlamadan əvvəl peyvənd etdirərək, tədbir alınması istəndi. Ekspertlər, qripin əhəmiyyətli bir epidemiya xəstəlik olduğuna və bir çox adamın bu narahatlıqdan ötəri çətin dövrlər yaşadığına diqqət çəkir. Qrip peyvəndi, ümumiyyətlə 65 yaş və üzərindəki fərdlərlə, qrip sonrası xəstəlik riski olan hər kəsə, 6aylık körpəlikdən etibarən edilməlidir. Çünki ağır seyrli xəstəlik səbəbiylə həm işgücü itkisi və səbəbindən iqtisadi itkin olmaqda həm də xüsusilə risk qruplarında ölümlə qarşılaşa bilməkdəyik. Peyvənd edilməsi lazım olan bu yüksək risk qrupları bunlardır: 1. 65 yaş və üstündəki kəslər (xüsusilə bakımevlerinde qalanlar), 2. Xroniki xəstəliyi olan kəslər: Xroniki ürək, ağciyər (astmalılar daxil), qaraciyər, böyrək xəstəliyi, şəkər xəstəliyi və digər endokrin sistemi xəstəliyi olanlar, 3. Xroniki xəstəlik xaricində immunitet sistemləri zəifləmiş olan kəslər: Xərçəngli-lösemili kəslər, immunitet sistemi xəstəliyi olanlar, orqan və sümük iliyi nəqli edilən kəslər, 4. Uzun davamlı aspirin müalicəsi alan uşaq və gənclər. Ayrıca risk qrupundakı kəslərə qrip bulaşdıra biləcək sağlam kəslərin də (məsələn xəstəxanalarda reanimasiya, yenidoğan, nəql, immuniteti zəif xəstələrin baxıldığı hissələrdə çalışan həkim, tibb bacısı, xastabakıcılar; körpələr evi və huzurevleri çalışanları; birlikdə yaşayan ailə fərdləri,…) peyvənd edilməsi təklif edilməkdədir. Hamilə qadınların da, qripdən qorunmaq üçün lazımlı tədbirləri almas lazım olduğuna işarə edən ekspertlər, hamiləlik əsnasında bulaşan qripin, körpədə və ana namizədində müxtəlif komplikasyonlara səbəb olduğuna işarə edir. İlk 3 ayından sonra bütün hamilələrə qrip peyvəndi təklif edən ekspertlər, 6 ayından etibarən bütün körpələrə də qrip peyvəndi etdirilməsi lazım olduğunu yazır. Artığın yan təsirləri vardırmı ? Peyvənd, embriyonlu yumurta kisəsindən əldə edilməkdədir; bu səbəblə yumurta allergiyası olanlar istifadə etməməlidir. Peyvənd sonrası nadir olaraq, yüngül keçən, soyuqdəymə bənzəri bir cədvəl meydana gələ bilər. Peyvənd yerində qızarıqlıq istilik artımı, yüngül qızdırma əzələ ağrıları, qırıqlıq hissi ola bilər, 1-2 gündə düzələr. Qızdırmalı xəstəliyi olanlara, bu yaxşılaşdıqdan sonra peyvənd təklif edilər. Hamilə qadınlarda 3. aydan sonra və yenidoğan dövrü körpələrinə peyvənd edilə bilər. AİDSlilərə də peyvənd edilə bilər.
Qrip peyvəndi necə təmin edilər və edilər ? Peyvənd, ticari olaraq əczaxanalarda vardır. Recetesiz alına bilər. Lakin bir həkimə məsləhətləşərək edilməsi bir çox baxımdan faydalıdır. Qrip peyvəndini dövlət ödəməz. Peyvənd tətbiqi, yetişkinlərdə çiyin əzələsi içinə və ya dəri altına, 2 .yaşın altındakı uşaqlarda uyluğun ön-yan qisiminə bir sağlamlıq personalı tərəfindən edilməlidir. Hər il peyvənd məzmunu dəyişdiyindən o il çıxarılan peyvənd ilə peyvənd edilməlidir. Bu şəkildə edilən peyvənd, adamı 1 il qədər qripdən qoruyar.
Qripdən qorunmada nələrə diqqət yetirməliyik ? Qrip peyvəndi olan kimsə yalnız qripə qarşı və ancaq müəyyən nisbətdə qorunar. Artığın immunitet meydana gətirmədiyi kəslərdə və qrip xaricindəki digər tənəffüs yolu xəstəliklərində ümumi qorunma tədbirlərinə diqqət yetirməliyik. Tənəffüs yolu xəstəliklərinin (qrip, soyuqdəymə, soyuq qəbulunluğu vs) cəmiyyətə yayılmasında möhkəmlərdən çox xəstə olanların daha diqqətli və məsul davranması lazımdır. Xəstələr heç olmasa xəstəlikləri tamamilə düzələnə qədər başqalarıyla öpüşməməli, qucaqlaşmamalı (virus yuyunmamış əldə də olur). Ayrıca yenə xəstələr ağız və burunlarıyla təmas etdiklərində, öskürək asqırıq səbəbiylə əllərinə sekresyonları bulaşdığında əllərini yumadan başqalarının istifadə etdiyi telefon vs kimi ortaq vəsaitlərə təmas etməməlidirlər. Xəstələr ilk 3-4 gün məcburi deyilsələr , məktəb, iş yeri, metro, avtobus kimi sıxlıq mühitlərə girməməli, evlərində istirahət etməli, mütləq lazımdırsa başqalarına bulaşdırmamaq üçün maska ilə küçəyə çıxmalıdırlar. Ən təsirli qorunma xəstələrin alacağı bu kimi tədbirlərlə olar. Qorumada sağlam kəslərin alacağı tədbirlər: payız-qış aylarında uyğun geyim və qıdalanmaya diqqət yetirilməsi; qalın-yunlu isti geyimlər istifadə edilməsi, tərli qalınmaması, bol tərəvəz meyvə yeyilməsi. Bədən müqavimətini salan və asanca xəstə olmamızı təmin edən faktorlardan uzaq dayanılması; həddindən artıq yorğunluq, spirt, siqaret, az və nizamsız yuxu, nizamsız və tək istiqamətli bəslənmə
Yumurta allergiyası olanların riski varmı ? Ekspertlər, qrip peyvəndinin, embriyonlu yumurta kisəsindən əldə edildiyi üçün yumurta allergiyası olanlar tərəfindən istifadə edilməməsi lazım olduğuna diqqət çəkir. Peyvənd sonrası nadir olaraq yüngül keçən, soyuqdəymə bənzəri bir cədvəl meydana gələ biləcəyini yazan ekspertlər, peyvənd yerində kızarıklık, istilik artımı, yüngül qızdırma əzələ ağrıları, qırıqlıq hissi ola biləcəyini, bu təsirlərin 1-2 gündə düzələcəyini ifadə edir. Qrip və bənzəri xəstəliklərdə antibiotiklərin heç bir faydası olmadığını da yazan ekspertlər, antibiotiklərin tərsinə çox ciddi qorxuları ola biləcəyinə diqqət çəkir. Ekspertlər, antibiotiklərin həkimə məsləhətləşilmədən alınmaması xəbərdarlığında da var.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *