Qarşıdurma ?>

Qarşıdurma

Qarşıdurma

Yetkinliklə birlikdə bir çox insan, qarşıdurmalarla baş edə bilməyi bir nöqtəyə qədər öyrənmiş olar. Lakin bəzi yetkinlər də eynilə bəzi uşaqlar kimi bunu öyrənə bilməz və onlar üçün döyüşməkdən ya da qaçmaqdan başqa yol yox kimidir.
Uşaqların qarşıdurma təhlil etmə bacarıqlarını öyrənmələri əhəmiyyətlidir. Yalnız həyatı asanlaşdırmaq üçün deyil, ictimai və romantik inkişafda böyük qatqısı olduğu üçün öyrənilməsi lazımdır. Bu bacarıqların əksikliyində uşaqlar, yaşıdlarıyla zəif əlaqələr qurmaqla qalmayıb özbeğeni problemləri də yaşaya bilərlər.
Qarşıdurmalarla başa çıxmanın quruluşçu və yaradıcı bir çox istiqaməti vardır. Bir çox bacarıq kimi bunları da öyrənə bilərsiniz.
Qarşıdurma həyatımızın normal bir parçasıdır. Kiçik səhv mənayalar və xəyal qırıqlıqlarından yapış da, özündən və ya başqalarından çox çox gözləmənin olmasına qədər bir çox səbəbdən qaynaqlana bilər. Tərifi gərəyi qarşıdurma, hər növ razılaşmazlığı əhatə edər. Hansı televiziya kanalının izləniləcəyi üzərinə döyüşmək, məktəbdə qələmlər üçün döyüşə alovlanmaq ya da avtobusda yer döyüşü etmək gündəlik qarşıdurmalardandır. Sadə anlaşılmazlıqlardan, döyüşlər ya da şəbəkə döyüşləri kimi ciddi şiddət hərəkətlərinə qədər uzana bilər.
Çoxu insanın qarşıdurmaların həlli üçün tək variant olaraq gördüyü iki tipik üsul vardır:
Qarşıdurmadan Qaçınmaq: Qarşıdurmanı qətiliklə azaldar; amma adam daha sıx xəyal qırıqlığı yaşar, özbeğeni düşər, etibarsızlıq artar və nəticədə qurban roluna girilər.
Təcavüzkarca Cavab Vermək: Media da bunu dəstəkləyici bir mövqedədir; şifahi və ya fiziki şiddət əksəriyyətlə qarşıdurmaların aradan qaldırılması üçün qəbul edilə bilər bir yol olaraq göstərilər. Lakin əslində davamlı şiddətə ya da təcavüzkarlığa müraciət edən uşaqlar, yetkin olduqlarında öz yollarını çəkməyə köməkçi olacaq ictimai bacarıqları öyrənə bilməmiş olarlar.
Gerçək həyatda -həm məktəbdə, həm məktəb xaricində qarşıdurmayla başa çıxmanın bir çox yolu vardır. Bazarlıq etmə, uzlaşma və paylaşma da bunlara daxildir. Çoxu uşaq, sırayla oynadıqları oyunlar, kimin daha əvvəl başlayacağını təyin etmək üçün atdıqları pullar və sinifdə kimin hansı gün müəllimə kömək edəcəyi üzərinə etdikləri bazarlıqlar kimi yollarla bu bacarıqların çoxunu təbii olaraq öyrənərlər.

Uşaqlar, məktəblə birlikdə, şifahi və fiziki təcavüzkarlığa müraciət etmədən qarşıdurmaları həll etməyə çatacaq dil və problem həll etmə qabiliyyətlərini əldə etməyə başlar. Uşaqların əldə etməsi lazım olan beş təməl bacarıq bunlardır:
1- Duyğu Nəzarət etmə Bacarıqları: Başqalarının və özünün duyğularını təyin edə bilməsi mənasını verər. Duyğularını adlandıra bilmək, onları nəzarət etmədə ilk addımdır.
2- Ünsiyyət Bacarıqları: Bir insanın , öz ehtiyac və duyğularını başqalarına izah etmə bacarıqlarını əhatə edər.
3- Problem Həll etmə Bacarıqları: Bir problemin bütün istiqamətlərini görüb ortaq bir həllə çatma qabiliyyətidir.
4- Hirs İdarəsi : Çətin bir vəziyyətə təcavüzkarlıq xaricində cavab verə bilmə qabiliyyətidir.
5- Girişkənliyin Uyğun Şəkildə İstifadəsi: Təcavüzkar olmadan və şiddətə müraciət etmədən özünü ortaya qoya bilmə qabiliyyəti.
Çoxu uşaq, qarşıdurmaları müsbət bir şəkildə həll etmələri üçün uyğun modelləşdirmə edildiyində və təşviq edildiyində , bu bacarıqları məktəb əvvəli dövrdə qazana bilər. Bu bacarıqları əldə etməmiş uşaqlar bu dörd qrupdan birinə girər.
Qarşıdurmaların həlli üçün lazımlı bacarıqlar yoxdur, ya da qarşıdurmalı bir vəziyyətdə nə edəcəklərini ümumiyyətlə bilməzlər, buna görə də anlıq reaksiyalar göstərərlər.
Əslində qarşıdurmaları quruluşçu bir şəkildə həll etmə bacarıqları vardır; amma bunları uyğun bir şəkildə istifadə etməni bilməzlər.
Hirs ya da Romantik qırıqlığını, digər ictimai bacarıqlarını istifadə etməyə çatacaq nisbətdə idarə edə bilməzlər.
Bu cür ictimai bacarıqları yoxdur və duyğularını idarə edə bilməzlər.

NƏ VAXT MARAQLANILMALI?
Qarşıdurmalı bir vəziyyətlə qarşılaşdığında qarşıdurmadan və ya hücumdan qaçınırsa maraqlanılmalıdır. Bununla birlikdə problemlərini öz başına ya da təcavüzkarlığa baş vurmadan həll edə bilmirsə də maraqlanılmalıdır.
Ya da;
+ Bir qarşıdurmayla qarşılaşınca həddindən artıq narahat olursa, tər içində qalır, ağlayır və +orxudan hərəkət edə bilməz hala gəlirsə.
+ Hər gün, ən sadə bir problemi belə böyük bir problem halına gətirirsə
+ Oyunlarda davamlı döyüşürsə, dərsi döyüşlərlə bölürsə
+O biri uşaqlar əşyalarını götürdüyü halda bir şey demirsə
+ Etmək istəmədiyi şeyləri etdiyindən şikayətlənirsə

NECƏ KÖMƏK EDİLƏ BİLƏR?

Edilə biləcək ilk şey ailədə və sinifdə qarşıdurmaların necə təhlil edildiyini düşünməkdir. Uşaqlar gördüklərini model götürərlər. Məsələn, sinif yoldaşlarından biriylə arasındakı razılaşmazlığı həll edərkən nələr olduğunu ələ alaq. Əgər Anaya; razılaşmazlığa o biri uşağın dünyagörüşüylə düşünmək çətin gəlirsə, eynilə uşağı kimi o biri uşağa əsəbiləşib müdafiə etməyə keçirsə belə bir vəziyyətdə uşaq problemlərin bütün istiqamətlərini görməməyi və qarşıdurma üçün başqa birini günahlandırmağı öyrənir deməkdir.

Aşağıdakı addımları izləyərək uşaqla danışın:
Qarşıdurmalara cavab verərkən seçmə şansının olduğunu söyləyin.
Qarşıdurmalı vəziyyətin ardından açıqca danışması və duyğularını dilə gətirməsi üçün ürəkləndirin.
Hadisənin digər istiqamətlərini görüb görmədiyini sualın. Görə bilmirsə, bunları ona siz izah edin.
Qarşıdakı adamı qarşıdurma vəziyyətində nələr hiss etmiş ola biləcəyini danışın.
Problem həll etməyə istəkli olmalıdır, bunun üçün bəlkə ən yaxşı yol davranışlarının nəticələrini ona xatırlatmaqdır. Təcavüzkar ya da passiv davranışlar narahat edici nəticələr doğurar.
Qarşıdurmaya verdiyi reaksiyanı dəyişdirəcək nəticəsi dəyişdirə biləcəyini xatırlatmaq motivasiya edici ola bilər.

Bunun ardından, danışdığınız problemin həll edilmiş ola biləcəyi vəziyyətləri və bu şəkildə davranmış olsaydı nəticəsinin nə olacağını düşünməsini istəyin.
Uşaq, qarşıdurmaları necə həll edəcəyini öyrənərkən, hadisələri gözdən qaçırmamaq üçün yetkinlərin dəstəyinə ehtiyac duyar. Bir anlaşılmazlıq əsnasında necə davranacağına dair təkliflər bunlar ola bilər:
Hər kəs sırasıyla danışar
Kimsə bir başqasının sözünü kəsməz
Hər kəs danışanı dinlər
Danış lakin asılılığa
Danış lakin itələmə
Əgər sakitləşməyə və qarşıdurmanı həll edəcək yolları tapmaq üçün düşünməyə ehtiyacın varsa oradan bir az uzaqlaş
Problemin həlli üçün bir yetkinə müraciət et.

QARŞIDURMA HƏLL ETMƏ ADDIMLARI
Problemi təyin edin
Qarşıdakı adamı problemi necə gördüyünü təyin edin
Duyğularınızı adlandırın
Qarşıdakı adamın duyğularını adlandırın
Problemi həll etmə mövzusunda razılaşın
Bunun üçün istifadə edilə biləcək yolları düşünün
Hər üsulun nəticələrini təyin edin
Ən uyğun fikirləri seçib tətbiq edin

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *