Ürək qan damar sitemi ?>

Ürək qan damar sitemi


Dövran sisteminin olmaması
Dövran sisteminə sahib olmayan canlılara nümunə olaraq yastı soxulcan
(Platyhelminthes filimi) verilə bilər. Bu canlının bədən boşluğunda
hər hansı bir örtücü təbəqə və ya maye tapılmamaqdadır. Həzm
sisteminə açılan bir ağıza sahibdirlər. Həzm sistemi bir çox dala
ayrılar və soxulcan yastı olduğu üçün həzm edilmiş maddələr yastı
soxulcanın bütün hüceyrələrinə difüzyon ilə keçə bilər. Oksigen sudan yastı
soxulcanın hüceyrələrinə difüze ola bilər. Beləcə hər hüceyrə lazımlı qidan,
su və oksigenə, bir dövran sistemi olmadan, qovuşar.
Açıq dövran sistemi 
Bu tip dövran sistemi yumşaqcalar və artropodlar kimi onurğasızların
böyük bir qisimində görülər. Bu canlılarda hemosöl olaraq adlandırılan
bədən boşluqlarında dövran mayesi orqanları doğrudan saral (yuyar) və
qan (dövran mayesi) ilə interstisyel maye (toxu mayesi) arasında
ayrışma yoxdur. Bu birləşmiş mayeyə hemolenf deyilir. Heyvan hərəkət
edərkən yaranan əzələ hərəkətləri hemolenf hərəkətini təmin edər lakin maye
axışının bir hissədən digərinə olacaq şəkildə istiqamətləndirilməsi
məhduddur. Ürək boşaldığında qan açıq məsamələr (por) vasitəsilə
ürəyə dönər.
Hemolenf bədənin içini (hemosöl) tamamilə əhatə edər və bütün hüceyrələri saral.
Hemolenf su, inorganik duzlar və orqanik mürəkkəblərdən meydana gələr. İlk
oksigen daşıyıcı molekul isə hemosiyanindir.
Ayrıca, hemosit olaraq adlandırılan hüceyrələr vardır ki bunlar
hemolenfte müstəqil bir şəkildə gəzər və antropod immunitet sistemində
rol alarlar.
Bağlı dövran sistemi
Dövran sisteminin ana komponentləri ürək, qan və qan damarlarıdır.
Bütün onurğalıların və halqalı soxulcanlar (Analıda filimi) ilə Cephalopoda sinifidövran sistemləri bağlıdır;
yəni qan, qan damarlarından ibarət olan sistemdən çıxmaz – bu damarlar
sisteminin içində gəzər. Qan damarları artar (arteriya), kılcal
damar (qabılar) və venalardan (toplardamar) meydana gələr. Artarlar
oksigenlənmiş qanı toxulara daşıyarkən, venalar oksigenlənməmiş qanı geri
ürəyə daşıyar. Qan arterlerden venalara kılcal damarlar yoluyla keçər ki
kılcal damarlar ən incə və ən çox ədəddəki qan damarlarıdır.

Bağlı dövran sistemlərində, açıq dövran sistemlərinə nisbətlə, qanın
paylaması üzərində daha çox idarə vardır və qan çox daha yüksək bir
təzyiqə sahib ola bilər. Qan damarları gənişləyərək (vazodilasyon) və ya
daralaraq (vazokonstriksiyon) qanın lazımlı bölgələrə istiqamətləndirilməsini
təmin edə bilər. Məsələn, sıx məşq əsnasında qan bağırsaqlardan, o
anda sıx bir şəkildə qidan və oksigenə ehtiyac duyan skelet
əzələlərinə istiqamətləndirilə bilər.

Məməlilərin dövran sistemlərində qan bir tam dövranda ürəkdən iki dəfə
keçər. Pulmoner dövran yəni kiçik dövran, qanı ürək ilə ağciyər
arasında daşıyar; sistemik dövran yəni böyük dövran da qanı ürək ilə
bədənin digər hissələri arasında daşıyar.

Balıqların dövran sistemlərində isə qan bir tam dövranda ürəkdən bir
dəfə keçər. Qan ürəkdən qəlsəmələrə nasosla vuruyar və sonra doğrudan
bədənin qalanına axar. Qan qəlsəmələri tərk etdikdən sonra təzyiqi
böyük nisbətdə düşər; bu səbəblə, məmələrin dövran sisteminə nisbətlə,
həyati orqanlara qan axışı həm daha yavaş həm də daha az təzyiqlidir.
Bu tip bir dövran sistemi məməlilərə uyğun deyil, çünki bu qədər
aşağı təzyiqdə böyrəklər təsirli şəkildə çalışa bilməz.
Dövran sisteminin kəşfi, tarixçə

E.Ə 4. əsrdə, ürəyin kapakçıkları Hippokrat məktəbinə bağlı bir həkim
tərəfindən kəşf edilmişdir. Lakin, kapakçıkların vəzifəsini o dövrlərdə
öyrənə bilməmişdir. Ölümdən sonra, qan venlarda (toplardamar)
toplandığından, artarlar (arteriya) boş görünər. Bu səbəblə antik
anatomiyaçılar bu damarların hava ilə dolu olduğunu düşünmüş və bu
damarların hava paylama vəzifəsinə sahib olduğu fikirləşmişlər.

Herofilus venalar ilə arterleri ayırsa da, nəbzin doğrudan artarların
bir xüsusiyyəti olduğu düşünmüşdür. Ersistratus həyat əsnasında
kəsildiklərində artarların qanadığını müşahidə etmişdir. Buradan da
arterlerden qaçan (çıxan) havanın yerini qanın, venalar ilə artarlar
arasındakı kiçik damarlar vasitəsilə, doldurduğunu düşünmüşdür.
Beləcə qan axışını tərs olaraq düşünsə də, ilk dəfə kılcal damar
fikirini ortaya atmışdır.

2. əsrdə Yunan həkim Galen qan damarlarının qan daşıdığını
bilməkdə idi və venoz (tünd qırmızı) və arteriyal (açıq qırmızı və daha
duru) qanı təyin etmiş, vəzifələrinin fərqli və ayrı olduğunu
ifadə etmişdi. Böyümə və enerji, qaraciyərdə kilüsten meydana gəldiyinə inandığı
venoz qanın xüsusiyyətləriykən, arteriyal qan ürəkdən gəlməkdə idi və hava
ehtiva etdiyi üçün canlılıq verməkdə idi. Qan meydana gəldiyi
(yaradıldığı) yerlərdən bədənin bütün hissələrinə axar və
buralarda istehlak edilər. Ürəyə və ya qaraciyərə gedən qanın geri dönüşü
yoxdu. Ürək qanı nasosla vurmadığı kimi, ürəyin hərəkəti diyastol əsnasında
qanı əmməkdə idi və qan artarların (öz) nəbzləri sayəsində hərəkət
etməkdə idi. Ayrıca, Galen arteriyal qanın, venoz qanın sol mədəcikdən
sağa `məsamələr` köməyiylə keçməsi və havanın da ağciyərlərdən
pulmoner artar yoluyla ürəyin sol tərəfinə keçməsi nəticəsdə meydana gəldiyini
düşünməkdə idi. Arteriyal qan meydana gəldiyi sırada `hisli` (tüstü rəngi)
buxarların meydana gəldiyini və bunların yenə pulmoner artar köməyiylə,
çölə verilməsi üçün, ağciyərlərə keçdiyini də düşünmüşdür.

İbn Nəfs, 1242də, insan bədənindəki qan dövranını doğru şəkildə
təyin edən ilk adamdır. Anatomik məlumatı istiqamətində əl-Nəfs
pulmoner dövran mövzusunda belə bir çıxaram da tapılmışdır:
“… qanın ürəyin sağ otağından sol otağına çatması lazımdır,
lakin bu ikisi arasında doğrudan bir keçiş (yolu) tapılmamaqdadır.
Ürəyin qalın septumu dəlikli olmadığı kimi, bəzilərinin düşündüyü kimi
görünər məsamələr və ya Galenin düşündüyü kimi görünməyən məsamələr
ehtiva etməz. Qan ürəyin sağ otağından vena arteriosa (pulmoner artar)
vasitəsilə ağciyərlərə axar, maddələrinə dağılar, hava ilə qarışar və
arteria venosadan (pulmoner vena) keçərək, ürəyin sol otağına çatar…”

Bunun xaricində ürəyin ehtiyac duyduğu oksigen və qidanları koronar
artarlar yoluyla apardığı istiqamətində bir mülahizə də ortaya atmışdır.

1552də isə Michael Servetus eyni tərifi etdi və Realdo Colombo da
bunu sübut etdi. Yenə də bütün bu nəticələr ümumiyyətlə məşhur şəkildə
qəbul edilməmişdi.

Sonunda, Hieronymus Fabriciusun şagirdlərindən biri olan William
Haryvey bəzi təcrübələrdən sonra 1628də insan dövran sistemini
kəşf etdiyini eşitdirdi və bu mövzuda təsirli bir kitab (Exercitatio
Anatomiya tərəfindən də Motu Cordis & Sanguinis en Animalibus) nümayiş etdi. Bu
iş zamanla tibb dünyasına doğru anlayışı qəbul etdirdi. Harvey
artarlar ilə venaları bağlayan kılcal damar sistemini təyin edə bilməmişdi;
bunlar daha sonra Marcello Malpighi tərəfindən təyin olunmuşdur.

Dövran Sistemi
Dövran sistemi, canlılığın davamı üçün lazımlı olan oksigenin ürək,
damarlar və qan vasitəçiliyi ilə bədənin hər yerinə çatmasını təmin edər.

Qan, funksiyasını edərkən damarlar vasitəçiliyi ilə ən uzaqdakı hüceyrələrə
belə çatar. Qanın damar içərisində davamlı bir şəkildə axışı üçün
lazımlı olan itələyici güc dövran sisteminin mərkəzi olan ürək sayəsində
təmin edilər.

Ürək
Dövran sisteminin mərkəzi olub homeostazın təmin edilə bilməsi üçün lazımlı
olan qanı damarlar vasitəçiliyi ilə bütün bədənə nasosla vurar. Sinə boşluğunun
mərkəzində, iki ağciyər arasında iştirak edər və sternuma (sinə sümüyü)
görə 2/3 solda, 1/3 sağda olur.

Ürək tərs çevrilmiş bir konus şəklindədir. Apeks deyilən təpə qisimi aşağıda, basis deyilən döşəmə qisimi isə yukardadır.

Ürəyi qucaqlayan pərdə təbəqəsinə perikard adı verilər. Ürək divarı üç təbəqədən meydana gəlmişdir.
Epikard, yağla çevrili, qan damarlarının olduğu parlaq və qırmızımsı görülən ən xarici təbəqəsidir.
Miyokard (ürək əzələsini), ürəyin nasos kimi işini təmin edən əzələ təbəqəsidir.
Endokard, ürək boşluqlarını və kapakçıklarını qucaqlayan, incə epitel təbəqəsindən meydana gəlmiş ən iç təbəqədir.

Təxminən olaraq adamın yumruğu böyüklüyündə, içi boş, əzələdən ibarət olan
bir orqan olan ürək, septum deyilən bir divarla ortadan sağ və sol
olaraq əvvəl ikiyə ayrılmışdır. Bunlar da təkrar üst və alt olmaq üzrə
ikiyə bölünmüşdür. Yəni ürək cəmi dörd otaqcıqdan meydana gələr.

Üst otaqcıqlara atrium qulaqcıq), alt otaqcıqlara ventrikül (mədəcik)
adı verilər. Atrium və ventriküller bir qapaqla bir-birindən
ayrılarlar. Bu ürək qapaqcıqlarına atrioventriküler qapaqlar adı
verilər.
Sağ atrium və sağ ventrikülü bir-birindən ayıran qapağa triküspit, sol
atrium və sol ventrikülü bir-birindən ayıran qapağa biküspid ya da
mitral qapaq adı verilər.
Ürəyin sağ tərəfi hər vaxt çirkli qan, sol tərəfi isə təmiz qan daşıyar.

Sağ qualcıq ağciyərlər xaricində digər bütün orqan, toxu və strukturlardan
gələn qanın toplandığı yerdir. Qanı gətirən böyük toplardamarlar vena
cava inferior və vena cava superiordür. Buradakı qan triküspid qapaqdan
keçərək sağ mədəciyə keçər.

Çirkli qan sağ mədəcikdən pulmoner artar ilə ağciyərlərə təmizlənmək üzrə nasosla vurular.
Sol qualcıqda isə pulmoner venlerin gətirdiyi təmiz qan olur.
Buradan qan sol qarıncığa keçər və mitral qapaq bağlanaraq qanın
qarıncıqdan geri gəlməsi maneə törədilər.

Sol mədəcik isə təmiz qanı ana arteriya olan aorta vasitəçiliyi ilə bütün bədənə nasosla vurar.

Qanın təmizlənməsi

Bədəndən dönən çirkli qan sağ atriuma, sağ atriumdan sağ ventriküle
keçər, sağ ventrikülden də təmizlənmək üzrə pulmoner arterlerle
ağciyərlərə daşınar. Ağciyərlərə çatan qan CO2 – O2 dəyişməsindən sonra
pulmoner venalar vasitəsi ilə bədənə nasosla vurulmaq üzrə sol atriuma,
oradan sol ventriküle geri daşınar, sol ventrikülden də aortaya vasitəsi
ilə bədənə paylanar. Atrium ilə ventrikül arasındakı axışlar, geri çevrilə icazə verməyən qapaqlar tərəfindən nəzarət edilməkdədir. Qanın
geri dönüşünü önləyən bu sistemlər sayəsində dövran sistemi tək istiqamətdə
hərəkət edərək normal axışını davam etdirər.

Ürəyin qan ehtiyacı

Ürək, bədənin ən çox çalışan orqanıdır. Canlılığın davamı üçün
davamlı olaraq çalışması lazım olan ürək əzələsinin vəzifəsini yerinə
gətirə bilməsi üçün enerji ehtiyacının qarşılaması lazımdır. Ürək
beyindən sonra ən çox enerji ehtiyac duyması olan orqandır. Ürək bütün
bədənə nasosla vurduğu qanın təxminən % 10unu öz enerji ehtiyacını
qarşılamaq üçün istifadə edər.

Ana arteriya olan aortadan çıxan və ürəyi bəsləyən tac şəklindəki
damarlara koronar artarlar deyilir. Aortanın başlanğıcından sağ və sol
olmaq üzrə iki koronar artar çıxar.

Ürək ritmi
Ürəyin bütün bədənə çatdıra bilməsi üçün qanı təzyiqlə atması və nasos
kimi çalışması lazımdır. Bunun üçün ürək əzələləri müəyyən bir nizam
içərisində çalışaraq ürək ilə damarlar arasındakı axışı təmin edər. Ürək
otaqcıqlarının sıxılmasına (sistol) və boşalmasına (diastol) bağlı
olaraq təzyiq dəyişiklikləri ortaya çıxar.

Qan damarları

Dövran sisteminin mərkəzi ürək olmasına baxmayaraq, bütün bədən hüceyrələriylə qanın əlaqəsini damarlar təmin edər.

Bədəndə artarlar, venalar və Kapilar olmaq üzrə 3 tip damar mövcuddur.

1- Artarlar (Arteriyalar): Ürəkdən nasosla vurulan qanın bütün bədən
hüceyrələrinə daşınmasını təmin edərlər. Yalnız pulmoner artar xaricində bütün
artarlar təmiz qan daşıyar. Geniş artarlar ürəyə yaxındır, ürəkdən
uzaqlaşdıqca daralarlar və daha da kiçik olan arteriollere ayrılarlar.
Arterioller artarlara nəzərən daha çox düz əzələ hüceyrələri ehtiva edərlər.
Bu sayədə daha asan daralıb gənişləyərlər. Təmiz qanın olduğu sol
ventrikülden çıxıb, yuxarıya doğru yüksələn ana təyin edər damar aorta olaraq
adlandırılar. Ürəyi bəsləyən artarlar buradan ayrılar.

2- Venalar (Toplardamarlar): Venalar, kiçik venaların (venül)
birləşməsindən meydana gələr. Bədəndəki çirkli qanın ürəyə gətirilməsini
təmin edərlər. Səthi venalar xüsusilə bədənin səthinə yaxın yerlərdən
toplanan qanın olduğu sahələr olan qol və qıçlarda olur.

Venaların çoxu çirkli qan daşıyar. Bəzi pulmoner venalar təmiz qan
daşıya bilərlər. Diametri 1 mmdən böyük olan venalarda ümumiyyətlə tək istiqamətli
seminular biküspit qapaqlar olur. Bu qapaqlar qanın venalarda tək
istiqamətli irəliləyişini təmin edər geri dönüşünü maneələrlər. Qapaqlı venalar,
xüsusilə cazibənə etiraz etmək üçün qıçlarda cox tapılar.

3- Kapilarlar: Arteriollerin etdiyi budaqlanmalardır. Bədənin ən kiçik
lakin ən çox olan damarlarıdır. Kapilarlar, arteriol və venoz
sistemləri bir-birinə bağlayan şəbəkələr meydana gətirərlər. Kapilar damarlar
ümumiyyətlə bir hüceyrə qalınlığındadır.

Qan dövranı

Qan dövranı pulmoner dövran və sistematik dövran olmaq üzrə ikiyə ayrılar.

Pulmoner Dövran (kiçik dövran): Çirkli qanın ağciyərlərə aparılaraq
karbondioksitin uzaqlaşdırıldığı və oksigen tərəfindən zənginləşdirildiyi və
təmizlənən bu qanın bədənə paylanmaq üzrə ürəyə gətirildiyi
dövrandır.

Ürək ilə ağciyər arasında reallaşan bu əməliyyat təxminən 8 saniyə davam edər.

Sistemik dövran (böyük dövran): Təmiz qanın bütün hüceyrə və toxulara
aparıldığı və çirkli qanın geri gətirildiyi qan dövranıdır. Ürək ilə
bədən arasında reallaşan bu dövran 25-30 saniyə qədər sürər. Bu
dövrana böyük dövran da deyilir.

Qan
Yetkin bir insan bədənində ortalama 5-7 lt qan olur. Qan bədən
üçün lazımlı olan həyati maddələrin daşınmasını təmin edər. Qanın
funksiyaları belə sıralana bilər

• Oksigen, karbondioksit, qida maddələri, hormonlar və metabolik tullantıları daşıyar.

• Bədənin elektrolit bileşimini və ph tarazlığını nizamlar.

• Yaralanan və ya ziyan görən damarlardan qan itkisini laxtalanma mexanizmi ilə önləyər.

• Toksin və patojenlere qarşı qoruyuculuq təmin edər.

• Bədən istiliyi tarazlığını nizamlar.

Qanın quruluşu
Qan, hüceyrələrdən və “plazma ” adı verilən bir mayedən meydana gəlmişdir.
Plazmanın böyük qisimini (%90) su meydana gətirər. Bu sayədə hüceyrələrin su
ehtiyacını qarşılayar. Plazmanın % 7ini zülallar meydana gətirər.

Plazmada ən çox tapılan zülallar; albumin, globülin və fibrinojenlerdir..

Albuminler, qan həcmini və təzyiqini nizamlayan su tutulmasını
dəstəklərlər. Ayrıca hormon və daha bir çox maddəni bağlayaraq plazmada
daşınmasına köməkçi olarlar.

Fibrinojen qanın laxtalanması üçün şərt olan bir zülaldır.

Globülinler alfa, beta və qamma olaraq üç sinifdə araşdırılarlar.
Bunlardan alfa və beta globülinler qaraciyər tərəfindən edilib, qanda
lipidler ilə yağda əriyən vitaminləri daşıyarlar. qamma globülinler isə
immunoglobülinlerdir.
Qan Hüceyrələri

Hüceyrələr eritrositler (qırmızı qan hüceyrələri), lekositler (ağ qan
hüceyrələri) və trombositlerdir. Hüceyrələrin % 99undan çoxunu
eritrositler meydana gətirər. Eritrositler qanın oksigen daşıyan
hüceyrələridir. Lekositler bədəni infeksiyalara və xərçəngə qarşı qoruyan
hüceyrələrdir. Trombositler isə qanın laxtalanmasında vəzifəlidirlər.

Eritrositler (qırmızı qan hüceyrələri, qırmızı qan hüceyrələri)

Qandakı hüceyrələrin % 99undan çoxunu eritrositler meydana gətirər. Eritrositler disk şəklindədir, diametrləri 7-8 mikrometre qədərdir.

Eritrosit pərdələrində % 33 nisbətdə tapılan hemoglobin, qanda oksigen
daşıyan zülaldır. Oksigenin təxminən % 99u hemoglobin ilə daşınar,
geri qalan % 1lik qisim isə qanda çözünmüş olaraq daşınar. Hemoglobin
eritrositlerin bənövşəyi rənglənilməsindən məsuldur . Oksigenləşmiş
hemoglobin qırmızı rənglidir.

Eritrositler sümük iliyində edilərlər. Hamiləliyin son ayına qədər
eritrosit istehsalı qaraciyərdə reallaşar. Hamiləliyin son ayından 5
yaşına qədər bütün sümüklərin sümük iliyində çıxarılar. irəliləyən yaşlarda
həyatın sonuna qədər azalan nisbətlərdə eritrosit istehsalı vertebralar,
kostalar və sternumda edilər.

Lekositler (ağ qan hüceyrələri, ağ qan hüceyrələri)

Bədənə girən mikroorganizmalara qarşı qoruyucu xüsusiyyətdə olan hüceyrələrdir.

Lekositler granulositler və agranulositler olmaq üzrə iki qrupda araşdırılar.

Granulositler : Sitoplazmalarında granüllerin tapıldığı lekositlerdir.
Kemoterapiden sonra müvəqqəti ədədləri azalar. Həddindən artıq azalmalarda
infeksiyon xəstəliyinə bağlı qızdırma görülər.

• Neytrofil : Mikroorganizmaları ya da xarici maddələri fagositozla yox
edərlər. Sitoplazmalarındaki granüller, mikroorganizmaları həzm edən
fermentlərə sahibdirlər.

• Eozinofil : Allerjik reaksiyalar da rol alarlar və parazitik
infeksiyonlara qarşı qoruma təmin edən hüceyrələrdir. KMLdə qan və sümük
iliyində artar.

• Bazofil: Lekositlerin içində miqdar olaraq ən az olan tipdir.
Müəyyən allerjik reaksiyalara qatılan ağ kürə hüceyrələrindən biri.
KMLdə bu hüceyrələr qan və sümük iliyində artar.

Agranulositler: Sitoplazmalarında yalnız bir neçə lizozom granülü ol/tapılar.

• Monosit : Ən böyük qan hüceyrəsidir. Monositler sümük iliyindən sonra
keçdikləri dövran sistemində qısa müddət qalıb sonra toxulara keçərək
toxu makrofajlarına çevrilərlər. Makrofajlar özlərindən böyük
strukturları həzm edə bilmə xüsusiyyətinə sahibdirlər.

• Lenfosit : T və B hüceyrələri olmaq üzrə iki fərqli tipi vardır. B
lenfositler sümük iliyində meydana gələrlər və lenfoid toxumalarda toplanarlar.
T lenfositler timusta aktivləşər. T və B lenfositler bədənin müdafiə etmə
sistemini meydana gətirərlər. Bu hüceyrələr bakteriya, virus, toxu və kimyəvi
xarabalıqları yox edərlər.

• Trombositler
Trombositler, qanın laxtalanmasında əhəmiyyətli vəzifəyə sahib olub, çox
ədəddə granül ehtiva edən rəngsiz hüceyrə parçalarıdır. Megakaryosit deyilən
sümük iliyinin böyük hüceyrələrinin parçalarından meydana gələr. Ortalama 10 gün
qədər yaşayarlar. Ömürü dolan trombositler dalak və qaraciyərdəki
makrofajlar tərəfindən yox edilər. Hər gün təxminən 200 milyon
trombosit çıxarılar.

Trombositler bir-birinə və bağ toxuması ipliyi olan kollajene bağlanaraq laxta meydana gəlməsində rol oynayarlar.

Qanın laxtalanması

Homeostazın pozulmamasını təmin etmək üçün, qan itkisinin maneə törədilməsi və qanın laxtalanması lazımdır.

Hər hansı bir şəkildə damar kəsilsə, damar divarlarında olan düz
əzələlərin sıxılmasıyla qan axışı yavaşlamağa başlar. Endotelial
hüceyrələrin membranları yapışqan bir quruluş qazanar.

Plateletler (qan laxtaları) bu yapışqan səthlərə və kollajen ipliklərə
yapışmağa başlarlar, ədədləri artar və çoxluqlaşmağa bağlı olaraq tıxac
meydana gətirərlər. Son mərhələdə, qanda çözünmüş halda gəzən fibrinojenin
(laxtalanma faktoru) fibrin ipliklərinə çevrilməsi və platelet
tıxaclarının üstünü örtməsidir.

Qanın laxtalanması üçün lazımlı olan 12 dənə laxtalanma faktorundan
biri xaric hamısı zülaldır. Bu faktorlar qanın içindən ya da xaricindən
ola bilər. b

Kalsium iyonları laxtalanma mexanizminin təxminən bütün pillələrində rol oynayar.

K vitamini də laxtalanma mexanizmində çox əhəmiyyətlidir.

Qan təzyiqi (təzyiq)

Qanın damar divarına etdiyi təzyiqə təzyiq deyilir. Qan təzyiqi
dəyərləri, adamın dövran sistemi haqqında əhəmiyyətli məlumatlar verər.

Qan təzyiqi, sistolik və diyastolik olmaq üzrə 2 rəqəm ilə ölçülər.
Sistolik qan təzyiqi ürəyin atımı, diyastolik qan təzyiqi atımları
arasındakı boşalmağı göstərər.

Normal bir yetişkində olması lazım olan qan təzyiqi dəyərlər sistolik
təzyiq 120 mmHg, diastolik təzyiq isə 80 mmHg şəklində olmalıdır. Normal
qan təzyiqi, sistolik qan təzyiqinin 130 mmHg, diyastolik qan
təzyiqinin 85 mmHgdən aşağı olması olub, qan təzyiqi ölçümlərinin
ortalamasının 140/90 mmHgin üzərində olması yüksək qan təzyiqi ya da
digər adıyla hipertansiyon olaraq adlandırılar.

2 thoughts on “Ürək qan damar sitemi

  1. Salam.Ilk dəfə idi ki, saytınızdan istifadə edirdim çox bəyəndim.Çox faydalı oldu.Bunun üçün sizə teşekkür edirəm

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *