AİDS ?>

AİDS

AİDS
AİDS AIDS sözü İngiliscə Acquired immunodeficiency Syndrome deyə xatırlanar və bunu azərbaycancaya immün zəifliyi xəstəliyi deyə də çevirə bilərik. immün zəifliyi olan adamda xəstəliyə qarşı bədənin mübarizə gücü düşər. Bu səbəblə AİDSli çox müxtəlif və ağır xəstəliklərə tutular və bədənin müdafiə etmə sistemi mikroblarla mübarizə edə bilmədiyindən adam ölə bilər, lakin tədbir görülsə vəziyyət dəyişə bilər və də yaxşılaşa bilər.
AİDsən meydana gəlməsinə səbəb olan virusa qısaca HIV deyilir və buda Human immunodeficiency Virus deyilir və Azerbaycancada immün zəifliyi Virusu da deyilir. HIV-Enfeksiyonu bir çox kateqoriyada araşdırılar. immün zəifliyi (immunitet sistemi zəifliyi) səbəbiylə infeksiya (yoluxucu) xəstəliklər və urlar həddindən artıq şəkildə irəliləyər. AİDS müalicə edilə bilər, lakin xəstənin immün zəifliyini gücləndirmək şərtdir.
HİV-Virüsü haradan gəlməkdədir? Afrikada bəzi meymun növlərində bu virusa bənzər bir virus olan SIV Simian immunodeficiency Virusun olduğu və AİDsə səbəb olan Hıv-Virüsünün bu virusun dəyişməsi ilə ortaya çıxdığı təxmin edilməkdədir. Bu SiVin 1930larda insanlara keçdiyi, faktı illərcə nə olduğu aydın olmamış və İlk dəfə 1983/84 illərində HIV-1 və sonrada HIV-2 təsbit edilmişdir.
HIV-Immün sistemini necə zəiflədər? immün sisteminin vəzifəsi bakteriya, virus, göbələk və parazitləri zərərsiz hala gətirməkdir.
HiV immün sistemini zəiflədər, çünki köməkçi hüceyrələrin (CD4-Hücreleri) içinə girərək onu istiqamətləndirər və içində çoxalar. Beləcə köməkçi hüceyrələr dövrədən kənar qalar və immün sistemi zəifləyər. HIV qana keçsə immün sistemi qandakı bu virusları yox etmək istər, lakin köməkçi hüceyrələrin içində viruslar olduğundan virusu tanıya bilməz və də heç bir şey edə bilməz. köməkçi hüceyrələr HIV tərəfindən ya korlanar və ya idarə altına alınar. Beləcə köməkçi hüceyrələr azaldikca başda xərçəng olmaq üzrə xəstəlik quruluşçu virus və bakteriyalar hərəkətə keçər. Normal olaraq immün sistemi tərəfindən idarə altında tutulan viruslar və bakteriyalar idarədən çıxaraq bədənə yayılar və təcavüzkarlaşarlar.
HIV-Enfeksiyonu? HIV-Enfeksiyonu insandan insana fərqli şəkildə ortaya çıxar. Bəzən adam HlV-Virüsü daşımasına baxmayaraq immün sistemi güclü olduğundan uzun müddət problem çıxarmaz. HlV-Virüsü qanda nə qədər çoxaldığı, viral loadla, yəni qandakı virus sayının millimetr nisbətində artımını görmək olar. köməkçi hüceyrələrin (CD4-Hücreleri) qandakı nisbət də immün sisteminin nə vəziyyətdə olduğunu göstərər. İnfeksiyanın İlk həftəsində adamda qrip bənzəri narahatlıqlar ortaya çıxar. Üç ay sonra isə qandakı köməkçi hüceyrə və HlV-Virüslerinden infeksiya vəziyyəti öyrənilər.
Əlamətləri: 1-) Uzun bir müddət limfa vəzləri özünü bildirmədən işəyər. 2-) Gecələri həddindən artıq tərləmə 3-) Davamlı ishal. Bu ifadə olunar başqa yoluxucu xəstəliklərdə də görülə bilər. Bu səbəblə də qan testi edilərək qəti nəticə əldə edilə bilər.
Immün sisteminin həddindən artıq zəifliyi: HIV tərəfindən immün sisteminin zəifləməsi səbəbiylə Ağciyər iltihablanması bənzəri(pneumocystis- carnü-pneumonie) xəstəliyi, beyində xəstəlik (toksoplazma), kif göbələyinin yayılması, herpes virusu, zona xəstəliyi vs. ağır xəstəliklər ortaya çıxar. HIV-Testi HI-Virüsü bulaşdıqdan sonra bədən buna qarşı antitel sintez etməyə başlar. Qandakı antiteli yaranması 3 ay davam edər və antitel tapılsa o zaman müsbət, tapılmazsa mənfi deyə xatırlanar. HIV-Antitel testi için3 ay gedmesi lazımdır. HIV-Antitel testi üçün çox həssas olan ,ƏLSƏ’ testi tətbiq olunar. Test müsbətsə HIV-Enfeksiyon test nəticəsi müsbət olur, indiki vaxtda bir çox dərmanla insanların köhnəsinə görə daha uzun müddət yaşamaları mümkün olmaqdadır. Təbii ki testin , müsbət çıxması insanların həyatını alt-üst etməkdədir. Bu səbəblə xəstənin eyni zamanda psixoloji müalicəyə ehtiyacı ola bilər. AİDSli insanin yaxın ətrafı xəstəni tək buraxmamalıdır, çünki AIDS insanlara seks, iynə, yəni qan və çox yaxın əlaqələrlə keçər.
Dünyadakı HlVli və AİDSlilərin sayı: AIDS dünyanın hər yerində fərqli sıxlıqda ortaya çıxmışdır. 2002-ci ildə 44 milyon HIV/AİDSə tutulmuşdur. Bunlardan 20 milyonu qadın, 20 milyonu kişi və 4 milyonu uşaqdır. Yenə bu ildə 5 milyon adam AİDsə tutulmuş və daha əvvəldən AİDsə tutulan 3 milyon adam ölmüşdür. 1994də İsveçrədə 686 adam AİDSdən ölərkən bu 2002də alınan tədbirlərlə 42ə düşmüşdür. Afrika (səhranın cənubu) 30 milyon AİDSli Şimal Amerika 1,0 milyon AİDSli Cənub Amerika 1,5 milyon AİDSli Orta Amerika 0,5 milyon AİDSli Şərq və cənub Asiya 6,0 milyon AİDSli Şərq Avropa 1,5 milyon AİDSli Qərb Avropa 1,0 milyon AİDSli Şimal Afrika və Ərəb Ölkələri 0,5 milyon AİDSli İnfeksiyaya tutulmanın yolları. Kişilərdən Qadınlarla sexdən % 42 Translarla (ibnelerle) sexdən % 35 Narkomanların istifadə etdiyi iynələrdən % 17 Bilinməyən səbəblərdən % 6 Qadınlarda Kişilərlə sexdən % 79 Narkomanların istifadə etdiyi iynələrdən % 13 Diqqət yetirilməsi lazım olan xüsuslar: 1-) Xarici kişilər və qadınlarla yatılmamalı 2-) Xarici kişi və qadınlarla yatanlar prezervativ istifadə etməli 3-) Qan alarkən AİDSsiz olduğu qətiliklə bilinən qanlar alınmamalı 4-) Pozğun cinsi əlaqələrdən uzaq dayanılmalı
AİDS-in müalicəsi: İndiki vaxtda çox kompleks dərmanlarla (NRTI, NNRTi, PI) xəstənin vəziyyəti bu dərmanlarla yüngülləşər, çünki virusların yayılması yavaşlayar. Bu dərmanlayar çox bahalı, yəni ildə 10.000 € olduğundan yalnız ABŞ və AB Ölkələrində sığortalı insanların dərman ehtiyacı ödənilməkdədir.
Azərbaycanda HİV-ə yoluxmuşların sayı(Səhiyyə nazirliyindəki məlumata görə)
HİV-ə yoluxmuş Azərbaycan vətəndaşlarından 312 nəfəri (32,7%) – Bakı şəhərinin, 630 nəfəri (66,1%) isə digər rayonların sakinləridir.

Ölkəmizdə aşkar olunmuş HİV-ə yoluxmuş şəxslərin yaş kateqoriyaları aşağıdakı kimidir: 430 nəfər (45,1%) – 30-39 yaşında, 223 nəfər (23,4%) – 25-59 yaşında, 156 nəfər (16,4%) – 40-49 yaşında, 91 nəfər (9,6%) – 20-24 yaşında, 25 nəfər (2,6%) – 15-19 yaşındadır, 8 nəfər (0,8%) yoluxmuş şəxs isə – 14 yaşına qədər uşaqlardır. Beləliklə, Azərbaycan ərazisində HİV-ə yoluxmuş şəxslərin ümumi sayının 80,7%-ni 15-39 yaşlarında olan şəxslər təşkil edir.
HİV-ə yoluxmuş 512 şəxsdə (53,7%) C hepatiti, 63 şəxsdə isə (6,6%) vərəm aşkar edilmişdir.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *