Qansızlık, Anemiya ?>

Qansızlık, Anemiya

Qansızlık, Anemiya
Qansızlık, anamı Qanın quruluşu: Qanın quruluşunda üç əhəmiyyətli qan hüceyrəsi olur. Ağ qan hüceyrələri (lökositler) müdafiə etmə hüceyrələri olub bədənimizi mikroblara qarşı qoruyar və olduqca çox alt törəməsi vardır. Qırmızı qan hüceyrələri (eritrositler) hüceyrələrə oksigen daşıyar. Trombositler qanın laxtalanmasını təmin edərək qanamaları önləyər. 
Lökositler: və ya ağ qan hüceyrələri də deyilir. Ağ qan hüceyrələrinin hüceyrə nüvəsi vardır və immunitet sisteminin (immün sistemi) verdiyi vəzifələri edər. Lökosit sayı normal olaraq 4000-6000 mikro litrdir, yəni mikro litrdə bu qədər olur. Bir insanın qanında 25 milyard lökosit olur, lakin əsl % 95i ehtiva edən lökositler toxumalardadır. Hər hansı bir infeksiya halında sümük ilikləri də lazımlı olan lökositleri çıxarar. Şüa və kemoterapi görənlərin sümük ilikləri kifayət qədər lökosit üretemeyebilir. Bu səbəblə bu xəstələrin xəstəliyə tutulmaları halında diqqət yetirmələri lazımdır. (geniş məlumat immün sistemində)
Trombositler: Qanda mikro litrdə 200-300.000 nisbətində olur. Trombositlerin hüceyrə nüvəsi yoxdur və bunlar laxtalanma üçün əhəmiyyətlidir. Trombosit qeyri-kafiliyi halında qanama görülər. Bu qanamanın əlaməti göyümsü ləkələrdir. Bu narahatlığın mütləq müalicəsi lazımdır əks halda təhlükəli ola bilər.
Eritrositler (qırmızı qan hüceyrələri): Bu hüceyrələrin hüceyrə nüvəsi yoxdur. Eritrositler oksigen daşıyıcıdır. Ehtiva etdiyi hemoglobin 4 ədəd oksigen molekulu daşıyar. Qadınlarda ən az 3,9 milyon /mikro litrdə və kişilərdə 4,3 milyon/mikro litrdə olması lazımdır. Qadınlarda 12 g/dl hemoglobin (Hb) və kişilərdə 13,5 g/dl hemoglobin, yəni desilitrede 13,5 g olması lazımdır. Hbin 8 g/dlin altına düşməsi təhlükəlidir. Bir adamda təqribən 22 katrilyon eritrosit olur.
Qansızlık, anemiya: Qansızlık deyincə ağla qanın azlığı gəlməməlidir, burada qansızlıkdan məqsəd qandakı qırmızı qan hüceyrələrinin (eritrosit, erythrocyte) və ya qırmızı qan hüceyrələriyə rəng verən boyanıcı maddə hemoglobinin nisbətinin azalmasıdır. Hemoglobin ağciyərdəki oksigeni toxulara və toxumalardakı karbondioksiti ağciyərə daşıyan dəmir və globinden ibarət olan maddədir. Qansızlıyın ən əhəmiyyətli faktorlarından biri dəmir qeyri-kafiliyidir və bunu adət sırasındakı həddindən artıq qan itkisi, sümük iliyində kifayət qədər qırmızı qan hüceyrəsi çıxarıla bilməməsi, qırmızı qan hüceyrələrinin vaxtsız həll edilməsi, folik turşu və B12-Vitaminin qeyri-kafiliyini saya bilərik. Dəmir sümük iliklərində və dalaqta qırmızı qan hüceyrələrinin istehsalında istifadə edilər. Dəmir ümumiyyətlə ət, balıq, gicitkən otu və cəfəridə olur. Qidanlardakı dəmirin alına bilməsi üçün c-Vitamini və sinkin kifayət qədər bədəndə olması lazımdır. c-Vitamini və sink qeyri-kafiliyi dəmir əksikliyinə, buda qansızlıya səbəb olar. Vejetaryanlarda (ət yeməyən) B12-Vitamin qeyri-kafiliyi görülər və buda qansızlığa səbəb olar. Bu səbəblə vejetaryanların süd, yumurta, balıq və məmullarını yemələri lazımdır. Bağırsaqlar həddindən artıq qəhvə və qara çayla təxrib olar, o zaman bağırsaqlar dəmiri absorbe edə bilməz.
Dəmir qeyri-kafiliyi-anemi: Xroniki narahatlıqlar səbəbiylə adam davamlı qan itirsə ki bunların başında burun-mədə- rəhm- basil qanaması və ya iç orqanlardakı yaraların qanamasını saya bilərik. Qadınlarda uzun sürən adət halı və ya həddindən artıq qanamada dəmir əksikliyinə buda qansızlığa səbəb olar. c-Vitamini və sink qeyri-kafiliyi də dəmir əksikliyinə səbəb olar. Qəhvə və qara çayda bağırsaq mukozasını korlayar və beləcə bağırsaqların vəzifəsini etməsini mane olar. Bu səbəblə qəhvə və qara çayın çoxu zərərlidir.
Folikasit qeyri-kafiliyi-anemi: Folikasit (B9-Vitamini) təzə tərəvəz və meyvələrdə kifayət qədər olur. Hamilə və əmizdirən qadınlarda daha çox folikasite ehtiyac duyular. Bu səbəblə hamilə və əmzdirən qadınların folikasite ehtiyacı olub olmadığının təsbiti lazımdır. Böyrək narahatlıqları səbəbiylə diyalize girən insanların qanı yuyunduğundan folik turşu nisbəti düşə bilər. Bu səbəblə folik turşu həbi almaq gərəyə bilər.
Perniciös-anemi (öldürücü anemi): Mədənin kifayət qədər intrinsic faktoru salgılayamaması səbəbiylə bağırsaqlar B12-Vitaminini absorbe edə bilməz. Bu ümumiyyətlə xroniki gastrit və ya mədə xorası olanlarda görülən vəziyyətdir. Mədə mukozasının təxrib olması səbəbiylə intrinsic faktoru salgılayamaz. Bu səbəblə əvvəlcə mədənin müalicə edilməsi lazımdır. Folikasit və B12-Vitamin qeyri-kafiliyi də qırmızı qan hüceyrələrinin anormal dərəcədə böyüməsinə səbəb olar. Hemolizik anemi (eritrositerime anemisi): Qırmızı qan hüceyrələrinin zamanından əvvəl köhnəlməsi və dalaq tərəfindən ayırd edilməsi səbəbiylə sümük iliyində tam meydana gəlməmiş qırmızı qan hüceyrələri dövrəyə girər. Tam yetişkinləşmədən dövrəyə girən qırmızı qan hüceyrələri (eritrositler) həyat müddətlərini və vəzifələrini tam olaraq etmədən təxrib olar və təkrar dalaq tərəfindən ayırd ediyərlər. Dalaq işə yaramayan, təxrib olmuş və yaşlanmış qırmızı qan hüceyrələrisi birləşməsindəki dəmir və globin alındıqdan sonra yox edər. Dalağın vəzifəsini etməməsi səbəbiylə şişməsi, bədəndəki xarici maddələr (Süni ürək qapaqçığı kimi) və ya bədənin öz müdafiə etmə güclərinin qırmızı qan hüceyrələrisini korlaması səbəbiylə qansızlık meydana gələr.
Başqa faktorlar: Qansızlığa bu yuxarıdakı faktorların xaricində qəza nəticəsində yaralanma, əməliyyat, doğum, iç qanama, kimi vəziyyətlərdə qansızlığa səbəb olar. Ayrıca zamanında müdaxilə olunmazsa nəticə ölümlədə bitə bilər. Qanamalarda təzyiq və oksigen nisbəti düşsə beyin qanaması və infarkt və hətta ölüm ola bilər. Siqaret çəkmə və hər gün ət yemədə damarları daraldar və qansızlığa səbəb olar.
Qansızlığın əlamətləri: Qansızlık nəfəslik, yorğunluq, dərmansızlıq, yüngül baş gicəllənməsi və konsentrasiya zəifliyinə səbəb olar. Xəstəlik bəzən huşunu itirmə, baş gicəllənməsi, susuzluq, həddindən artıq tərləmə , nəbzin yüngül və sürətli atması və də nəfəs darlığına səbəb ola bilər. Xroniki anemi bir çox narahatlıq əlaməti ilə birlikdə özünü beli edər. Qansızlığın ağırlığına görə də narahatlıq əlamətləri də fərqlilik göstərər. Qan itkisi günlərlə və hətta həftələrcə müddət və buda yorğunluq və dərmansızlıq hissi ilə özünü beli edər. Qandakı qırmızı qan hüceyrələrinin 2/3 dahi itkin olana qədər adam fərqinə çatmaya bilər. Qəza nəticəsi qanın 1/3 itkisi həyati təhlükə ifadə edər və mütləq müdaxiləsi lazımdır.
Diaqnoz: Anemi laboratuarlarda ediləcək qan müayinəsi ilə diaqnoz qoyula bilər. Qırmızı qan hüceyrələrinin və hemoglobinin nisbəti təsbit edilər. Qandakı yeni qırmızı qan hüceyrələrinin (retikulozit) nisbəti təsbit edilər. Bundan da sümük iliyində hansı temp ilə qırmızı qan hüceyrəsi çıxarıldığının təsbit edilməsi lazımdır. Qansızlığa səbəb olan folik turşu- dəmir- və ya B12-Vitamin əksikliyinin yanında qanın meydana gəlməsində rol oynayan faktorlarda araşdırılar. Xəstəliyin səbəbinin aydın olmaması halında, çox nadir olaraq biyopsi edilər. Sümük iliyindən xüsusi bir metodla bir nöqtədən alınan ilik araşdırılar və səbəb qırmızı qan hüceyrələrinin normal inkişaf etmədiyi yoxlanılar.
Müalicə: Birdən həddindən artıq qan itkisi və ya ağır anemidə qan nəqli zəruri ola bilər. Qanama çox az isə bədən lazımlı qanı çıxarar. B12-Vitamini- dəmir- və folik turşu qeyri-kafiliyi söz mövzusu isə bu əksikliklər həblə və ya iynəylə aradan qaldırılar. Lakin mədədəki böyük təxribat səbəbiylə intrinsic faktorunu salgılayamazsa o zaman əvvəlcə mütləq mədənin müalicəsi lazımdır. Əgər bağırsaqlar təxrib olmuşsa və funksiyalarını itirmişsə o zamanda qansızlık olar.

3 thoughts on “Qansızlık, Anemiya

  1. Salam,mende tez-tez urek bulantisi bas agrisi olur halsiz oluram butun gunu yatmaq isteyirem tez-tez usutme olur mende sol qolum agriyir cox az hallarda qusma da olur bir de nefes darligi cekirem herden nefes ala bilmirem ele bogulurqm nefesim catmir kureyimin ortasinda agri olur sancir bir muddet terpene bilmirem bu qansizliqdan olar bir de basimda et xal var herden o da mene eziyyet verir agrisi olur ele bil usuyur basim esasen de xal ele bil keyiyir men bundan subhelenirdim ola biler ya qan azligindan olar?

  2. Rena anemiya tek bir xestelik deyil yeni sebeb olan problem vardirki bunu aydinlasdirmaq lazimdir . beli sizin dediniz elametler anemiyaya aiddir ancaq problem baska kardioloji veya nevrolojide ola biler.muayine sertdir.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *