Şəkər xəstəliyi tipləri ?>

Şəkər xəstəliyi tipləri

Bədənin şəkər istifadəsindən ortaya çıxan pozuqluğun səbəb olduğu bir xəstəlikdir. Tibb dilində diabet deyilir. Pankreas , qandakı şəkər miqdarını nəzarət edən və adına insulin deyilən bir maddə ifraz edir.Pankreas bu vəzifəsini yerinə yetirməzsə , qandakı çox şəkər qaraciyərdə yığılır .

Şəkər xəstəliyi bədənimizdə insulin hormonunun heç ifraz olunmamasina , bədənin ehtiyacını qarşılayacaq qədər ifraz olunmamasina , ya da ifraz olunan insulinin kifayət qədər təsir gösterememesine bağlı olaraq ortaya çıxar . Cəmiyyətin təxminən yüzdə 6 ilə 10-u şəkər xəstəsidir. İnsülin -pankreas deyilən mədəmizi arxasında yer alan bir organımızdan qan dövranına verilər. Normalda bədənə yeməklərlə aldığımız qidalar parçalanaraq , bədənin başlıca yanacağı olan şəkərə çevrilir və qan dövranına keçərək qan şəkərini yüksəldər. Qan şəkəri yüksəlməsi də Pankreastan insulinin qana keçməsini artırar. Insulinə qanda dolaşan şəkərin bədənimizdəki hüceyrələrə alınaraq istifadə edilməsini və bədənimizin ehtiyacı olan enerjinin çıxarılmasını təmin edər.

Şəkər xəstəliyində yediyimiz qidalarla aldığımız ana enerji qaynağı olan şəkəri bədənimiz insulin əskikliyi səbəbiylə kifayət qədər istifadə edə bilməz. Çünki şəkəri istifadə etməsi üçün lazımlı açar olan insulin əskikdir. İnsülin olmayınca , qidalarla aldığımız şəkər və digər qida ünsürləri , ehtiyac duyan hüceyrələrə girə bilməz. Beləliklə , hüceyrələr şekersizlik çəkərkən , qanda şəkər normal dəyərlərin üstünə çıxar. Qanda şəkərin çox artması , ” zəhər ” təsiri edər və bədənin bütün hüceyrələrini korlayar.

Kimlər şəkər xəstəliyinə daha meylli ?

Bəlkə bunu cavablandırmazdan öncə, şəkər xəstəliyinin 2 tipinin olduğunu xatırlatmalıyıq .

Tip 1 Diabetes diabet :

Pankreasta insulin çıxaran hüceyrələrin duzgun işləməməsi ilə ortaya çıxar. Əksəriyyətlə bədənimizin öz müdafiə etmə sistemi tərəfindən insulin çıxaran hüceyrələr xarab edilir. Bunun nəticəsində bədəndə insulin ifraz olunmaz . İnsülin olmadığı üçün şəkər enerji istehsalında istifadə edilə bilməz. İnsülin olmadığı müddətcə qan şəkəri yüksək olaraq qalır . Tip 1 dediyimiz , “gənc tipi” şəkər xəstəliyi 10-14 yaşda  ortaya çıxar.

Tip 2 Diabetes diabet :

Pankreastan qana kifayət qədər insulin ifraz olunmamasina və ya ifraz olunan insulinin bədəndə kifayət qədər təsir göstərə bilməməsi ilə ortaya çıxar. Ən sıx görülən diyabet ( şəkər xəstəliyi) tipidir. Gənc insanlarda da görüle bilmesine baxmayaraq ümumiyyətlə bu Tip 2 dediyimiz ” yetkin tipi” şəkər xəstəliyi 40 yaşın üstündə görülər. Yetkin tipi şəkər xəstəliyi , bütün şəkər xəstələrinin təxminən % 90ini meydana gətirər.

Bəzi insanlar şəkər xəstəliyinə daha uyğun. “Risk faktoru” dediyimiz xüsusiyyətləri daşıyanlar diabet daha çox tutulurlar :

Bunlardan ilki , ailədə və qan yaxınlarımızda şəkər xəstələrinin tapılması .

İkincisi kilo çoxluğu və köklük .

Çəki qədər əhəmiyyətli bir başqa faktor da , yağın bədəndə daha çox harada toplandığı . Çəki normal belə olsa , bel ətrafı 102 cm’i keçən kişilər və 88 smə keçən qadınlar çox risklidir. Bel ətrafı 94 smə keçən kişilərlə , 80 keçən  aşan qadınlar isə diqqət etmək məcburiyyətindədirlər.

Nə qədər hərəketsizsəniz o qədər risk altındasınız.

Yüksək təzyiq və xolesterol problemi olanlarda ; hamiləliyini şəkər problemi (gestasyonel diabet) yaşayanlarda şəkər xəstəliyi daha çox görülür.

Son risk faktoru da yaş . Yaş artdıqca risk artır. Lakin dövrümüzdə şəkər xəstəliyi epidemiya deyiləcək qədər artdı , bu da xəstəliyə tutulma yaşını çox aşağılara çəkdi.

Bu xəstəliyin əlamətləri nələrdir?

Xəstəliyin başlanğıcında çox yemək və su içmək ehtiyacı vardır. Sidik miqdarı da artar. Ayrıca davamlı yorğunluq halı görülər. Irəli mərhələdə davamlı baş ağrısı , əl və ayaq titrəmələri , iştahsızlıq , aseton qoxusuna bənzər nəfəs qoxusu , tər qoxusu ,əzələ spazmı , yaddaş zəifliyi , qismən və ya tam iflic , sağalmayan yaralar və yuxuda sayıqlama görülər.

Təkrar etmək lazım olsa:

Ağız quruluğu və çox su içmə

Çox sidiyə çıxma , gecə çox sidiyə qalxmaq

Aclıq hissinin fazlalaşması və çox yemək yemə

Halsızlıq

zəifləmə

bulanıq görmə

Dəridəki yaraların və ya kəsiklərin yavaş yaxşılaşması

( Qadınlarda ) Vajinal qaşıntı

Şəkər xəstəliyi diaqnozu necə mümkündür ?

Bunlardan üç dənəsi əhəmiyyətli. İlki və ən asanı , qan şəkərinə ac ikən baxmaq . ( Aclıq qan şəkəri ) Nəticə əgər 110-125 arası isə gizli , 126 və üstü isə açıq şəkər xəstəsi sayıla bilər.

İkincisi , ” şəkər yükləmə testi” dediyimiz bir testlə , toxken qan şəkərinə baxmaq . 2 saatlıq bu test əsnasında , şəkəriniz 140-199 arasında dəyərlərə sahibsə gizli , 200 və üstü isə açıq şəkər xəstəliyiniz var deməkdir.

Sonuncusu da , sidikdəki qan şəkərinin ölçülməsi .

MÜALİCƏ

Sağlam bir həyatın 4 şərti vardır ;

Balanslı bəslənmə ,

Fiziki məşq ,

Yaxşı bir tibbi yardım və şəxsi yoxlama ,

Sağlam ictimai həyat .

Bu xəstəliyin müalicəsi əgər pəhriz və həyata keçirilməsi ilə idarə altına alınmırsa zaman oral diyabet müalicəsi və xaricdən alınan insulin lazımlıdır.

Oral Diabet Müalicəsi

İnsülin istehsalı olan kəslərdə qan şəkərini salar.

Yalnız pəhriz və məşqin işə yaramadığı hallarda bir alternativ deyil.

Pəhriz və məşqin yerini tutmaz.

Kombinasiya halında verilə bilər.

insülin

Tip 1 diyabetliler hər gün insulin istifadə etməlidir.

Gestasyonel diyabet’i olan qadınlar diyet’in tək başına kafi gəlmədiyi vəziyyətlərdə insulin istifadə edə bilər. Oral dərman müalicəsi hamiləlik müddətində istifadə edilə bilməz.

Qan şəkərini oral müalicəylə daha çox nəzarət altında tuta bilməyəcək Tip 2 Diyabetliler .

Həzm əsnasında zərər görəcəyindən həb formasında alınmamalı.

Bütün bunlar bir az səy və yaxşı bir dəstək ilə əldə edilə bilər.

Diabet həyat boyu davam edən ciddi bir vəziyyətdir. Nəzarət altına alına bilər lakin sağalmaz .

Şəkər xəstəliyinin ağırlaşmaları hansılardır?

Yuxarıda toxunduğumuz bu təxribat hadisəni , çox yavaş amma ” qərarlı” dır. Yavaşlıq , ” düzəltmə fürsəti” baxımından yaxşıdır. Amma pis yanı , şəkər xəstələrində şəkərin əhəmiyyətli bir zərərinin olmadığı hissini yaratması və xəstəlikləri mövzusundakı vurdumduymazlıklarını artırması . Halbuki şəkər , ” əzmli bir düşmən” kimi , bədəni içdən içə , səssizcə çürüdər . Bu çürümə həm həyat keyfiyyətini pozar , həm ömrü qısalda bilər.

Təxribatın təsir etmədiyi orqan yox kimidir. Amma ən böyük təxribat , damarlarda olar. Yetişkinlərdəki görmə itkisinin başlıca səbəbi şəkərdir. Ayrıca katarakta və qlaukoma dediyimiz göz tansiyonuna da gətirib çıxarar. Böyrək çatmazlığı və üremiyanın ən əhəmiyyətli səbəblərindən biridir. Şəkər xəstələri , tac ürək xəstəliyinə və iflicə 2-4 qat daha çox tutularlar. Gangren üzündən ayaq  kəsilməsinə səbəb ola bilər. Sinir təxribatı üzündən his qüsurları , mədə- bağırsaq problemləri inkişaf edər. Bir çox dəri xəstəliyinə səbəb ola bilər.

Son olaraq müalicə altında olanların diqqət yetirməsi lazım olan xüsusları ifadə edək.

İki növ şəkər koması vardır:

Diabetik Koma :

Daha çox şəkər xəstələrində görülər. Səbəbi , insulin vermə zamanını keçirmək , lazım olduğundan az miqdarda insulin vermək , bağırsaq iltihabı , badamcıq iltihabı , qrip və ya sağalmayan yaralardır.

Şəkər Əksikliyi koması :

Tibb dilində hipoglisemi adı verilən bu növ koma , tərləmə , titrəmə , çırpınmaq narahatlıq , şiddətli aclıqla başlar. Səbəbi , çox miqdarda insulin vermək və ya çox miqdarda karbohidratlı yeməklərlə qidalanmaqdır.

Şəkər xəstələri həftədə ən az iki dəfə ilıq duş etməlidir və sonra da bədənlərinin hər tərəfini ilıq bir dəsmal ilə ovmalıdır . Qəbz və ya ishal olmamalıdırlar. Pəhriz etməlidirlər. Erkən yatıb erkən oyanmalıdırlar . Ağız , boğaz və diş sağlamlığına həddindən artıq diqqət göstərməlidirlər. Masaj , bədən hərəkətləri və açıq havada etməlidirlər.

3 thoughts on “Şəkər xəstəliyi tipləri

  1. salam..19 yasim var,kok deyilem ama cox yeyirem ama yedikce ariqliyiram,gozlerim bulaniq gorur ve suyuda cox qebul edirem,mende seker xesteliyi ola biler?

  2. Salam mənim atam şəkərdi 2 ci dəfə insul keçirdi uje 2 aydıki pasdeldədi şəkər xəsdəsidi pasdeldə dura bilmir sag tərəfi hərəkətsizdi sol tərəfdə az hərəkət var çox az ayaqa qalxa bilmir

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *