Hormon Anor ?>

Hormon Anor

Hormon Anor

Hormonlar və hormon salgılayan vəzilər: Hormon bədənin özünə aid enfermasyon daşıyıcılarıdır. Hormonlar vəzilər tərəfindən salğılanır və qana verilər. Hormonlar hücerələrə gəlir və orada məlumatları oxunaraq qiymətləndirilər. Sinirlərin xəbərləri ulaştırmları saniyə dahi sürməzkən, hormonların məlumat daşıması dəqiqələrlə və hətta saatlarla müddət ola bilər. Hormonlar kimyəvi quruluşuna görə iki qrupa ayrılarlar və bunlar ya zülal və ya yağlardan meydana gələr. Zülaldan ibarət olan hormonlara peptit hormonları və yağlardan hormonlara steroidhormonları deyilir. Peptithormonlarına orta beyin (hipotalamus), hipofiz vəzisi və pankreasın salğıladığı insulin və glukagonları saya bilərik. Steroidhormonlara isə cinsi hormonlar və böyrək üstüvəzilərinin salğıladığıhormonları saya bilərik. Hormonlar bədənimizdəki metabolik metabolik dəyişmələri və orqan funksiyalarını nizamlar və bunların başında bədənin şəkər səviyyəsi, su nisbəti, təzyiq və istiliyini nizamlar. Hormonlar salğılandıktan sonra qandakı miqdarı miqdarı nəzarət edilərək ona görə hormon salğılayan vəzlərin hormon salğılaması və ya salğılamaması istiqamətində xəbərdarlıqlar edilər. Yumurtalıqlar, testis, tiroidvəzi, və böyrək ütüvəzlərinin hormon salgılayıp salgılamamaları istiqamətindəki xəbərdarlıqları hipofiz gudesinden gələn xəbərdarlıqlara görə edər. Hipofiz gudesinde orta beyindən (hipotalamus) gələn istiqamətləndirmə əmrlərinə görə hareketeder.
Hormon anaormaliqlari: Hormonların kifayət qədər və ya nizamlıca salğılanamasının səbəblərini belə sıralıya bilərik. 1-) Hormon salğılayan orqanların qismən təxrib olması 2-) Hormonları qiymətləndirən orqanlarda problem olması 3-) Hormonları daşıyan zülallardakı problemler səbəbiylə hormonlaın hədəfinə çata bilməməsi 4-) Bəzi orqanlardakı (ağciyər) xərçəngli urlar özünə xas hormon salğılar və bədənin iş sistemini pozarlar.
Hipotalamus: Orta beyin altında olan hipotalamus bədənin sinir və hormon sistemini nəzarət edən mərkəzdir. Hipotalamus həm əsəbi həm də qandakı hormonunu yorğunluğuna görə hipofize əmrlər göndərər. Beləcə hormon salğılanması ya dayanar və ya artırılar. Bunun xaricində hipotalamus əhəmiyyətli iki hormon salğılar. Bunlardan ADH (antidiüretik hormon) böyrəklərin su atışını əyləclər. Diger hormon isə Oxytozin olub, bu hormonda hamilələrin doğum sancısını xəbərdar edər və doğumdan sonra sinədə süd meydana gəlməsini xəbərdar edər.
Hipofiz: Hipofiz mərcimək böyüklüyündə bir gude olub hipotalamustan gələn əmrlərə görə hareketeder. Hipotalamustan gələn xəbərdarlıqlara görə 7 növ hormon salğılar. Bu hormonlar bədənin inkişafı, cinsi orqanların funksiyaları, metabolik dəyişmələr və qan dövranını nizamlar. Tiroid vəzi: Tirod vəzi üç əhəmiyyətli hormon salğılar və bunlar tiroid hormonları T3 və T4 ilə Kalzitonindir. Kalzitonin kalsium mineralının sümüklərdə depolanmsı və çoxunun böyrəklər vasitəçiliyi ilə çölə atılmasını təmin edər. Tirod hormaonları T3 və T4 isə bədənin bir çox orqanik funksiyalarında rol alarlar və bunların başında bədən istiliyi və bədənin enerji istifadəsi nizamlar və başqa orqanların hormon salğılamalaında təsirlidir.
Yantiroid vəzleri: Yantirod vəzlərinə paratiroidde deyilir. Və bunlar 4 ədəd qara bibər böyüklüyündə olub ikisi sağ, ikisi sol tiroidvəzinə yerləşmiş olub, bunlardan ikisi üstə və ikisi alta olub kvadrat kimi uc nöqtələrə yerləşmişlər. Bunlarda pul hormonlar salğılarlar. Bu hormon kalzitonin hormonunun əleyhdarı olub, sümüklərdə və qanda əzələsiyəm hormonu azalınca parathormonu artar və bu hormonun artması ilə birlikdə böyrəklərdən kalsiumun atılması dayandırarıyar və sümüklərdəki kalsiumun həll edilməsidə dayandırılar. Yan tiroid vəzlərindəki narahatlıqlar bədəndəki kalsium miqdarının pozulmasına və sümük quruluşunun pozulmasına səbəb olar.
Pankreas: Pamkreasta insulin , glukagon və somatostatin kimi əhəmiyyətli hormonlar sekresiyalar. Somatostatin bədənin inkişafında rol oynayarkən, insulin və glukagon bədəndəki şəkər nisbətini tənzimlər. İnsulin enerjinin glukoz və yağ şəklində depolanmasında və glukagon isə depolanan enerjinin istifadəsi istiqamətində rol oynayarlar. Qandakı şəkər miqdarının yüksəlib düşməməsi üçün bu iki hormon bir-birlərinə zidd təsirlərdə olur.
Qaraciyər: Qaraciyər somatomedin adlı bir hormon sekresiya edir və bu hormon sümüklərdə sulfat ve zülal meydana gəlməsini təmin edər. Bir başqa hormonsa angiotensiogen adlı hormondur, bu hormon böyrəklər tərəfindən salğılanan renin hormonunu aktivləşər. Angiotensin 2 damarları büzər, böyrəklərin su və duz atımını əyləclər və adama susuzluq hissi verər. Böbreküstü vəzləri: a-) Böbreküstü vəzlərinin xarici səthində 3 qrup hormon sekresiyalanar. 1-) Mineralkortikoidler (məsələn: aldosteron): İltihabları önləyici, qandakı şəkəri artırıcı, mədə asidini artırıcı və sidik atışını azaldıcıdır. 2-) Glukokortikoidler (kortizol və kortizon): iltihabları önləyici, qandakı şəkəri artırıcı və mədə asidini artırıcı və sidik atışını azaldıcıdır. 3-) Androgen hormonu: Cinsi hormonlar üzerinde təsir edər. b-) Böbreküstü vəzlərinin mərkəzində adrenalin və noradrenalin (katecholaminler) sekresiyalar. Hər hansı bir təhlükə anında və ya stresli bir vəziyyətdə bu hormonlaraniden artar. Beləcə bədən həyəcan vəziyyətinə çevrilər. Təzyiq yüksələr, ürək sürətlicə atmağa başlar və bədənin enerji istehlakı artar.
Yumurtalıqlar: Dişilik hormonu estojen və gestagen adlı iki əhəmiyyətli hormon sekresiyalar. Bu hormonlar aylıq ədəd hallarını nizamlar və adamı hamiləliyə hazırlayar. Rəhm mukozası hər ay yenidən edilər və hailelik olmağın tərəfindən ədəd halı (regl) ilə çölə atılar. Husye, testis Husyelerde testosteron adlı kişilik hormonu sekresiyalanar. Testosteron sperma istehsalına cinsi orqanların inkişafı və funksiyalarına təsir edər. Ayrıca prostat və sperm kisəsinin foksiyon və inkişaflarına və bədənin kişiyə xas quruluşu kişilərə xas olan tüklənmə və səs tonuna təsir edər və nizamlar.
ACTH (Adeno-Corticotropik hormon), corticotropin: ACTHə eyni zamanda corticotropində deyilir. Bu hormon amin turşularıdan meydana gələr, bu səbəblədə peptithormonudur. Hormon hipofiz gudesi tərəfindən sekresiyalanar. ACTH Böbreküstü vəzlərinin glukokortikoitler (hör: kortizon), mineralkortikoitler (hör: aldosteron) və androgenler (hör: DHEA) salgılamsı üçün xəbərdar edər. ACTH bədənin su və mineral gereksininminin tarazlıqda olması vede metabolik hərəkətləri saglar. TRH və TSH TRH (thyreotropin-releasing-hormonları və ya tiroitropini dayandırma hormonu) və TSH (thyroidea stimulating və ya tiroidi xəbərdar etmə hormonu) hormonları tiroid vəzi yunksiyalarında rol oynayan hormonlardır. Bu hormonlardan TRH hipotalamusta və TSH hipofiz gudesinde sekresiyalanar. Nə qədər TRH sekresiyalansa o qədərdə TSH sekresiyalanar. TSH isə T3 və T4 tiroid hormonlarının tarazlıqlanmasını təmin edər. TRH və ya TSHin qeyri-kafi olması tiroid hormonlarının istehsalında anormaliklərə səbəb olar. LH, luteojenik hormon Bu hormon nizamlı aralıq hipofiz gudesi tərəfindən sekresiyalanar. LH hormonu və FSH ilə birlikdə qadınlardakı adət halını nizamlar. adət nizamsızlıqları, bir qadının doğum edə biləcək vəziyyətdə olub olmadığı və adət kəsilməsi (menopoz) əsnasında ortaya çıxan problemlərdə LH hormonun qanda nə qədər olduğunun bilinməsi və ona görə müalicə edilməsi gərəyə bilər. Prolactin, prolaktin Prolaktin hipofiz gudesi tərəfindən sekresiyalanar, prolaktin qadınlarda adət hallarını sinədə süd toplanmasında və erkeklerde dölenme gücünü istiqamətləndiricidir. Cinsi ikdidarsızlık, sinələrin həddindən artıq süd salgılması, qadınlardakı anormal dəyişmələr və beyin urların meydana gəlməsi kimi vəziyyətlərdə qandakı prolektin nisbətinin bilinməsi lazımdır. İnsülin və c-Peptid İnsülin pankreasta ön hormon (proinsülin) olaraq sekresiyalanar. Proinsülin eyni nisbətdəki insülin və c-Peptidlerden meydana gələr. İnsülin bədənin şəkər ornının tarazlıqda qalmasını təmin edər. Yemək yedikdən dərhal sonra qandakı glukoz (şəkər) nisbəti artar və bunu nizamlamaq üçün insulin sekresiyalanar. İnsulin glukozun hüceyrələrə girməsi, yağ və zülalın metabolik dəyişmələrində rol oynayar. Diabet Tip 1də pankreas heç insülin salgılamaz və adam bu ehtiyacını insülin iynəsi vuraraq aradan qaldırar. Diabet Tip 2də isə pankreas insülini salgılamsına baxmayaraq hüceyrələr bunu qiymətləndirə bilməz və qandakı insülinin səviyyəsi yüksələr.
T3 (triiodothyronin) və T4 (thyroxin): T3 (triiodothronin=triiyottironin) hormonu tiroid vəzisinin xaricində T4 (thyroxin=tiroksin) hormonunun çevrilməsindən və çox azıda birbaşa tiroiddən əldə edilir. T3 qanda % 99 zülala bağlı olaraq olur və çox azı sərbəst olaraq tapılar və bunada sərbəst T3”de deyilir. Bədəndə yalnız sərbəst T3 təsir quruluşçu özeliğe malikdir. T4 hormonu tiroid vəzisi tərəfindən salgılnır və T3ün meydana gəlməsi üçün hazır olar və genelikle böyük nisbətdə zülalla birləşmişdir.
Adrenalin: Adrenalin katexolaminler hormon qrupuna aiddir. Katexolaminli hormonlar böyreküstü vəziləri və bəzi sinir hüceyrələri tərəfindən sekresiyalanar. Noradrenalin və dopaminde bu qrupa aid olan hormonlardır. Bədənin hər hansı bir hücuma qarşı və ya qaçarkən özünü qorumaq üçün çıxardığı hormondur. Adrenalin bədənsəl və ruhi çətinlik məcbur edilmə, infeksiya, yaralanma və qandakı şəkərin düşməsi halında sekresiyalanar. Adrenalin nəbzi sürətləndirər, təzyiq yüksələr, bağırsaq hərəkətlərini (peristalik) yavaşladar, broxları və gözbəbəğini genişlədər, oksigen istifadəsini artırar, iç narahatlıq və qorxuya səbəb olar və enerji qulanımını artırar.
Kortizol, cortisol, hydrcortison, hidrokortizol: Kortizol böyrəküstü vəzilərinin xarici səthində sekresiyalanar. Kortisolun ən əhəmiyyətli foksiyonu böyrəklərdəki su və duz nisbətini tarazlıqda tutmasıdır.
Aldosteron: Aldosteron mineralkortikotlerin bir alt törəməsi olan hormon olub böbreküstü vəzilərinin xarici səthi tərəfindən salgilanir. Aldosteron renin-angiotensinle birlikdə Na-K nisbətlərini tarazlıqlar. Ayrıca bədənin maye nisbətinin tarazlıqda qalmasını təmin edər. Bədəndə maye nisbəti azalınca böyrəküstü vəzləri aldosteron salgılamasını artıraraq böyrəklərin daha az mayeni çölə atmalarını təmin edər.
Testesteron: Testesteron çox əhəmiyyətli kişilik hormonu olub bu hormon testislərdə salğılanır. Qadınlardada çox az testesteron hormonu olur və buda yumurtalıqlarla böyreküstü vəzlərinin xarici səthində sekresiyalanar. Testesteron fermentlər tərəfindən edilər və həll edilər. Beləcə testesterondan daha təsirli olan androstendion, androsteron, androstandion və dihidrotestostron meydana gələr.
Esrojen, Estradiol, Estron və Estriol: Estrojen və progestron qadınlıq hormonlarıdır. Estrojen qadınlarda yumurtalıqlarda, hamilələrdə yoldaşda, böyrəküstü vəzlərinin xarici səthi və kiçilərdə testiste sekresiyalanar. Esrojen növlərindən Estradiol ən təsirli olanıdır. Estron və Estriolise o qədər təsirli deyil. Süni olark çıxarılan etinilestradiol (aethinylöstradiol) çox çox təsirlidir. Estrojen yumurtanın meydana gəlməsi və hamiləliklə rəhmin ona görə dəyişməsində alır. Yetkinlik çağında tipik qadınlıq orqanlarının və görünüşünün meydana gəlməsində (sinələr, səs, dişisel kılanma, yağ dağılımı) rol oynayar. Ayrıca xolesterolu salar, sümükləri olğunlaştırır və toxumalarda su toplanmasına səbəb olar.
Progesteron: Progesteron eyni estrojen kimi bir dişilik hormonudur. Progestron sarı cisim (corpus luteum) və plasenta (bərabər/yoldaş) tərəfindən sekresiyalanar. Qadın və kişilərin böyrəküstü vəzlerinde çox az miqdarda progestron sekresiyalanar. Progestrondan bəzi kimyəvi əməliyyatlar sonucu 7 başqa hormonlar çıxarılar və bunların başında testosteron, östrojen, aldosteron və kortizolu saya bilərik. Qandakı progestron nisbəti qadınlanın adət hallarına görə olduqca fərqli nisbətlərdə olur. Bu hormon rəhmin hamiləliyə hazırlanmasında böyük rol oynayar. Hamiləlik halında isə sinə kanalarına süd axışını təmin edər. Sintetik olaraq çıxarılan və progestrona bənzəyən həbə gestagenler və bu həblər doğum konturolu üçün kulanılır. Hormon anormaliklerine qarşı ən təsirli və təbii məhsul çörekotu-, kadınkökü-, hayıt preparatları .

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *