Uşaqlarda Qayğı Səbəbləri… ?>

Uşaqlarda Qayğı Səbəbləri…

Uşaqlarda Qayğı Səbəbləri…

Yetişkinlərdəki nevrotik davranışların mənşəyinin ‘uşaqlıq qayğılarında yatdığı, heç olmasa bir hissəsinin belə olduğu, qəbul edilən bir gerçəkdir.
Kadrın Horney, ‘uşaqlıq dövrünün qayğılarının böyük ölçüdə ana-ata tutumlarından qaynaqlandığını ifadə etməkdədir. 
‘Qayğını, ‘etmək istədiklərimizlə şərtlər arasındakı qarşıdurmadan, ‘xaricə vurmaq istədiklərimizlə bunu etməmək arasındakı qarşıdurmadan’, bir dəyər qrupu arasındakı qarşıdurmadan doğan ‘qaynağı naməlum çətinlikli vəziyyət və həbslik’ deyə təyin edə bilərik. O zaman da bu qarşıdurmaların bizi təsir etdiyi dövrlərə və vəziyyətlərə baxmamız lazımdır.
Kadrın Horney, bu vəziyyəti belə açıqlayır:
“Çox sayda nevrotik insanın uşaqlıq əhvalatlarını araşdırarkən hamısında da ortaq bölənin, fərqli komponentlər içində aşağıdakı xüsusiyyətləri göstərən bir ətraf olduğunu tapdım.
Dəyişməyən təməl düşmən, gerçək bir canayaxınlıq və mehribanlıq yoxluğudur. Bir uşaq tez-tez yaralayıcı olaraq qiymətləndirilən – birdən süddən kəsmə, hərdənbir döymə, cinsi təcrübələr kimi- bir çox şeyə söykənə bilər, ancaq içdən içə sevildiyini və istəndiyini hiss etdiyi müddətcə. Bir uşağın sevginin gerçək olmadığını açıqca hiss etdiyini və uydurma nümayişlərlə axmaq yerinə qoyula bilməyəcəyini söyləməyə ehtiyac yoxdur. Uşağın kafi istilik və mehribanlıq ala bilməməsinin ana səbəbi, ananın və atanın öz nevrozları üzündən bunu vermə bacarığından məhrum olmalarında yatmaqdadır. Öz təcrübələrimə görə ‘təməl səmimilik yoxluğu’ çoxu dəfə kamuflaj edilər və ailələr uşaq üçün ən yaxşısını istədiklərini qarşıya qoyarlar. Təhsil təşkilatları və ‘ideal’ bir ananın həddindən artıq vəsvəsəli ya da həddindən artıq fədakarlıqlı tutumu, gələcəkdəki dərin etibarsızlıq duyğularının böyük ölçüdə meydana gətirən bir mühitə iştirak edən təməl faktorlardır.
Ayrıca, ana-ataların tərəfində, uşaqda düşmənlik yaratmaqdan başqa işə yaramayan müxtəlif hərəkətlər ya da tutumlar taparıq: O biri qardaşların əzizlənməsi, haqsız danlamalar, həddindən artıq bir əlaqəylə kiçik hesab edici rədd etmə arasındakı əvvəldən kəsdirilməsi qeyri-mümkün dəyişmələr (əsassızlıq), yerinə yetirilməyən vədlər və bir o qədər əhəmiyyətlisi, uşağın ehtiyacına istiqamətli keçici düşüncəsizlikdən çoxu dəfə ən məntiqli arzularına israrlı bir şəkildə qarşı olmağa, məsələn yoldaşlıqlarını pozmağa, müstəqil düşüncə səyini lağ mövzusu etməyə, öz axtarışı içində sanatsal, atladıq ya da mexaniki əlaqəsini yox etməyə qədər hər növdən dərəcə dəyişməsi göstərən tutumlar. Bütün bunlar, ana-ataların məqsədli olmasa belə nəticə baxımından uşağın iradəsini qırma mənasını verən tutumlardır.
Uşaqlıq dövrlərinin qayğıları arasında ‘uşaq cinsiliyinə istiqamətli qadağan edici tutumun’ xüsusi bir əhəmiyyəti olduğunu ifadə edən Kadrın Horney, uşaqlarda çarəsizlik, qorxu, sevgisiz buraxılma və günahkarlıq duyğuları yaratmanın onları irəlidə təsir edəcəyini ifadə edir.

Yaxşı, uşaqlar heç bir istəklərində maneə törədilməməlimi? Onlara doğru-səhv tutumları necə öyrədə biləcəyik?
Kadrın Horney bunu ifadə edir : “Müşahidələr, yetkinlər qədər uşaqların da böyük və çox sayda məhrumluğu, bunların haqlı, doğru, lazımlı ya da məqsədli olduğuna inanmaları şərtiylə
qəbul edə biləcəklərini hər cür şübhədən uzaq bir şəkildə gözlər önünə sərmişdir. Məsələn ana-ata təmizlik mövzusunda qəti bir təzyiq tətbiq etməz və açıq ya da gizli bir mərhəmətsizliklə uşağı məcbur etməzlərsə uşaq təmizlik təhsilindən narahat olmaz.
Bir uşaq, ümumiyyətlə sevildiyindən əmin olması və cəzanın haqlı olduğuna və onun yaralama ya da hörmətdən salma məqsədiylə edilmədiyinə inanması şərtiylə, hərdənbir edilən bir cəzalandırmadan narahat olmayacaq.
Görüldüyü kimi, uşağa qarşı göstərilən tutumun formasından çox daha əhəmiyyətli olan , tutumun özüdür, məqsədidir. Uşağın, ona göstərilən yanaşmanın özünü və məqsədini çox yaxşı anlayacağından şübhə edilməməlidir. Çünki uşaqlar, öz duyğuları və hissləriylə özlərinə göstərilən tutumun özündəki niyyəti çox yaxşı anlaya bilərlər. Onun üçün də ‘nə edildiyindən çox ‘niyə edildiyi’ əhəmiyyət qazanmaqdadır.
Kadrın Horney, uşaqlardakı, ‘qısqanclıq’ oyandıran duyğuların da qayğılarda əhəmiyyətli bir rol oynadığını ifadə edir. Qardaş qısqanclığı, yaşıdlar arası rəqabətdən doğan qısqanclıq, ananı ya da atanı qısqanma kimi qısqanclıqlar da zamanında başa düşülməsi lazım olan duyğulardır.
Uşağın ‘asılı’ olub olmaması isə ailələrin tutumuyla əlaqədardır : “Bu, tamamilə ailələrin uşaqlarının təhsiliylə nəyə çatmağa çalışdıqlarına bağlıdır ; yəni təhsilin bir uşağı güclü, cəsur, müstəqil, hər cür vəziyyətlə başa çıxa biləcək bir insan etməkmi, yoxsa uşağa qol qanad gərmək, onu boyun əymə , həyatı savsaklamasını təmin etmək ya da onu iyirmi yaşına qədər ya da daha uzun bir müddət üçün uşaqlaçdırmaq, uşaq qalmasını təmin etməkmi olduğuna bağlıdır.”
Hamımızın ən başda bunları bilməsi lazım deyilmi?

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *